Rozwód sam w sobie jest jednym z najbardziej stresujących doświadczeń życiowych. Jednak w sytuacji, gdy jedną ze stron jest osoba o silnych cechach narcystycznych, proces ten może być szczególnie trudny, zarówno emocjonalnie, jak i prawnie. Manipulacja, brak empatii, potrzeba kontroli oraz niechęć do przyjęcia odpowiedzialności sprawiają, że zakończenie takiej relacji często wymaga od drugiej strony ogromnej determinacji. Radca prawny Elżbieta Liberda podkreśla, że w takich sprawach niezwykle istotne jest odpowiednie przygotowanie prawne i świadomość mechanizmów, które mogą pojawić się w trakcie postępowania rozwodowego.
Osoby pozostające w związku z partnerem o narcystycznych cechach bardzo często przez lata funkcjonują w relacji, w której ich potrzeby są systematycznie pomijane lub deprecjonowane. Narcyzm w relacji partnerskiej przejawia się między innymi brakiem zdolności do dostrzegania wkładu drugiej osoby w życie rodzinne, wychowanie dzieci czy budowanie stabilności emocjonalnej domu.
– W wielu sprawach rozwodowych obserwuję sytuację, w której jedna ze stron nie jest w stanie przyjąć perspektywy partnera ani uznać jego wysiłku w budowaniu relacji. Osoby o silnych cechach narcystycznych często koncentrują się wyłącznie na własnych potrzebach i wizerunku, co utrudnia zarówno dialog, jak i konstruktywne zakończenie związku – mówi radca prawny Elżbieta Liberda.
Dlaczego tak trudno odejść
Rozstanie z osobą narcystyczną bywa szczególnie trudne, ponieważ relacje tego typu często mają charakter silnie zależnościowy. Partner przez lata może doświadczać deprecjonowania własnych emocji, podważania kompetencji czy stopniowego osłabiania poczucia własnej wartości. W efekcie decyzja o odejściu niejednokrotnie zapada dopiero po wielu latach narastających konfliktów.
Dodatkowym wyzwaniem bywa także sama procedura rozwodowa. Osoba narcystyczna może traktować postępowanie sądowe jako pole walki o kontrolę, wizerunek lub „wygraną”, co prowadzi do eskalacji konfliktu i wydłużenia całego procesu.
– W sprawach rozwodowych z osobą narcystyczną często pojawia się duża intensywność emocji oraz skłonność do prowadzenia sporu w sposób konfrontacyjny. Zdarza się również, że postępowanie sądowe jest wykorzystywane jako narzędzie dalszego konfliktu. Dlatego kluczowe znaczenie ma spokojna strategia prawna, konsekwencja oraz odpowiednie zabezpieczenie interesów drugiej strony, a przede wszystkim dzieci, jeśli są w związku – wyjaśnia Elżbieta Liberda.
W sprawach, w których jedna ze stron stosuje przemoc psychiczną, manipulację i działania odwetowe, kluczowe jest szybkie uruchomienie instrumentów ochrony oraz przygotowanie spójnego materiału dowodowego.
– Należy pamiętać, że w postępowaniach rodzinnych nie wygrywa „lepsza opowieść”, tylko spójna chronologia zdarzeń poparta dowodami. Kluczowe są szybkie zabezpieczenia dotyczące dzieci i finansów oraz argumentacja oparta na faktach i dobru dziecka, a nie na etykietach – dodaje ekspertka.
Kroki prawne podczas rozwodu
Rekomendowana sekwencja działań powinna uwzględniać trzy równoległe cele: bezpieczeństwo, stabilizację sytuacji dzieci oraz zabezpieczenie finansowe na czas postępowania. W przypadkach eskalacji przemocy domowej w pierwszej kolejności priorytetem jest bezpieczeństwo. Prawo przewiduje instrumenty natychmiastowej izolacji sprawcy (nakazy/zakazy), które mogą zostać uruchomione w trybie interwencyjnym i nie są uzależnione od tego, komu formalnie przysługuje tytuł prawny do lokalu.
– W postępowaniach rodzinnych szczególne znaczenie mają wnioski „na czas procesu” (m.in. alimenty, uregulowanie sytuacji dzieci). Celem jest ograniczenie ryzyka, że druga strona wykorzysta przewlekłość postępowania do presji ekonomicznej lub destabilizacji opieki. Bardzo ważne jest również przygotowanie osi czasu zdarzeń (data – zdarzenie – dowód – skutek), a następnie przyporządkowanie do każdego kluczowego faktu konkretnych dowodów – mówi Elżbieta Liberda.
Opieka nad dzieckiem po rozstaniu
Jednym z najważniejszych aspektów rozwodu jest kwestia opieki nad dziećmi. W polskim prawie podstawowym kryterium przy podejmowaniu decyzji przez sąd pozostaje zawsze dobro dziecka. W praktyce oznacza to analizę relacji dziecka z każdym z rodziców, ich zdolności wychowawczych oraz stabilności emocjonalnej środowiska rodzinnego.
Sama obecność cech narcystycznych u jednego z rodziców nie oznacza automatycznego ograniczenia władzy rodzicielskiej, jednak może mieć znaczenie przy ocenie sposobu sprawowania opieki.
– Sąd bada przede wszystkim to, czy dany rodzic jest w stanie zapewnić dziecku stabilność emocjonalną i odpowiednie warunki rozwoju. Jeżeli konflikt między rodzicami jest bardzo silny, a jeden z nich wykazuje skłonność do manipulacji czy instrumentalnego traktowania dziecka w sporze, może to mieć wpływ na sposób uregulowania kontaktów lub zakres wykonywania władzy rodzicielskiej – podkreśla Elżbieta Liberda.
W takich przypadkach bardzo ważne są dowody „obiektywne”, jak dokumentacja medyczna/psychologiczna dziecka, informacje ze szkoły/przedszkola, notatki z interwencji, zeznania osób trzecich (np. nauczyciel, pedagog, sąsiad), korespondencja.
Wspólne mieszkanie po rozwodzie
Należy pamiętać, że nie wszystkie rozwody oznaczają natychmiastową separację mieszkaniową. Zdarza się, że byli małżonkowie przez pewien czas nadal mieszkają pod jednym dachem, na przykład z powodów finansowych lub ze względu na dzieci. W przypadku relacji o wysokim poziomie konfliktu może to być jednak szczególnie trudne.
Prawo przewiduje różne rozwiązania takich sytuacji, w tym możliwość ustalenia sposobu korzystania ze wspólnego mieszkania przez sąd w wyroku rozwodowym. W takich przypadkach warto ustalić tzw. „higienę prawną” na czas wspólnego zamieszkiwania: pisemne ustalenia (choćby mailowe) co do kosztów i zasad korzystania z części wspólnych, ograniczenie konfliktowych interakcji, dokumentowanie zdarzeń eskalacyjnych, szczególnie tych dotyczących dzieci. W skrajnych przypadkach możliwe jest także orzeczenie eksmisji jednego z małżonków, jeżeli jego zachowanie uniemożliwia wspólne zamieszkiwanie.
– W sprawach rozwodowych sąd może określić, które pomieszczenia będą zajmowane przez poszczególnych małżonków lub w jaki sposób mają oni korzystać z mieszkania. Jeśli jednak zachowanie jednej ze stron rażąco utrudnia wspólne funkcjonowanie, istnieje możliwość wnioskowania o eksmisję w wyroku rozwodowym. Dodatkowo w sytuacjach zagrożenia możliwe jest zastosowanie środków izolacyjnych niezależnie od tytułu własności do lokalu – wskazuje radca prawny.
Rozwód jako początek nowego etapu
Pod koniec lutego w Katowicach odbyła się konferencja „Antynarcyz” podczas której eksperci z obszaru psychologii, prawa, zdrowia psychicznego oraz praktycy pracy z osobami dotkniętymi przemocą narcystyczną opowiadali o swoim doświadczeniu. Organizator wydarzenia Jakub B. Bączek razem z Elżbietą Liberdą w kompleksowy sposób podjął temat narcyzmu jako zjawiska społecznego, a nie tylko jako jednostkowego problemu.
– Rozpoczynając projekt Antynarcyz, miałem na celu pomoc ludziom, którzy w swoim życiu doświadczają relacji z narcyzem. Nie miałem wówczas pojęcia, że w tak krótkim czasie dołączy do nas tak wiele osób, które szukają realnych rozwiązań, aby uwolnić się od toksycznych członków rodziny, partnerów, czasami szefów. W przypadku rozwodów, sprawa jest niezwykle trudna i delikatna, gdyż często w grę włączone są dzieci. Niestety partner z osobowością narcystyczną stosować będzie takie techniki manipulacyjne, które to jego stawiają w roli ofiary, chociaż realnie jest dokładnie odwrotnie. Dlatego tak ważne jest wsparcie prawników, którzy ustalą fakty. Po stronie nas, psychologów i trenerów mentalnych będzie pokazanie ofiarom narcyzów, że mają sprawczość, że mogą się wyrwać i zasługują na życie bez poniżania, poczucia winy i izolowania od otoczenia. Wspólnie z ekspertami z wielu dziedzin zrobimy wszystko, aby pomóc każdemu, kto pragnie uwolnić się z narcystycznej relacji, także w trakcie rozwodu – mówi Jakub B. Bączek, trener mentalny, autor projektu Antynarcyz.
Choć rozwód z osobą narcystyczną bywa szczególnie trudny, eksperci podkreślają, że odpowiednie przygotowanie, zarówno emocjonalne, jak i prawne, może znacząco ułatwić przejście przez cały proces. Kluczowe znaczenie ma zebranie dowodów, spokojna strategia procesowa oraz skoncentrowanie się na ochronie własnych interesów i dobra dzieci.
– Najważniejsze jest, aby w trakcie rozwodu nie dać się wciągnąć w niekończący się konflikt. Postępowanie sądowe powinno przede wszystkim uporządkować sytuację prawną rodziny i stworzyć warunki do spokojnego funkcjonowania w przyszłości – podsumowuje radca prawny Elżbieta Liberda.
Elżbieta Liberda – radca prawny, specjalizuje się w prowadzeniu najbardziej złożonych i konfliktowych spraw rodzinnych, w szczególności rozwodów oraz podziałów majątku. Łączy doświadczenie w prawie rodzinnym z wyspecjalizowaną wiedzą z zakresu prawa nieruchomości, rozliczeń i podziałów firm oraz zagadnień odpowiedzialności za zobowiązania i długi. W swojej praktyce koncentruje się na sprawach wymagających strategicznego podejścia dowodowego, zabezpieczeń na czas procesu oraz wielowątkowej analizy majątkowej (nieruchomości, przedsiębiorstwa, kredyty, zobowiązania).
Leave a Reply